Verslag: Amée Zoutberg

In Nederland is de scheiding tussen kerk en staat goed gewaarborgd. Waarom de scheiding tussen de staat en het bedrijfsleven dan niet? Follow The Money en het Platform Authentieke Journalistiek onderzoeken de verwevenheid van Shell en de Nederlandse overheid en hebben daartoe zeventien Wob-verzoeken uitgezet bij ministeries, provincies en gemeenten. Roger Vleugels, juridisch adviseur en Wob-expert, ziet hoe veel Nederlanders het ‘van God gegeven gezag’ van de overheid blind vertrouwen, terwijl diezelfde overheid de deur voor nader onderzoek langdurig dichthoudt. Niet dat er jaarlijks veel mensen aankloppen, overigens.

De Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob) is een sterk rechtsmiddel bij het opvragen van informatie. Legaal gezien kan iedere staatsburger tot in de diepste achterkamertjes doordringen. Op papier, welteverstaan. Het probleem is dat een Wob-procedure veel tijd kost. Bij het opvragen van informatie over de banden tussen energiegigant Shell en de overheid lijkt het ambtenarenapparaat de hakken nog eens extra in het zand te zetten. Bas van Beek, onderzoeksjournalist bij het Platform Authentieke Journalistiek, vindt dit zorgelijk. “Dergelijke bedrijven hebben geen belang bij openheid, want mensen blijven toch wel tanken. Waar het fout gaat, is dat Shell intussen wel gebruikmaakt van ambassades bij het onderhandelen van contracten.” Roger voegt toe: “Een zakenman zei in een gesprek tegen mij dat hij die openbaarheid van bestuur leuk en aardig vond, maar dat hij intussen wel goed verdiende.”

1200 mensen

Hoe zijn Shell en de staat dan precies aan elkaar geklonken? Bas: “Momenteel hebben we drie ministers met een achtergrond bij Shell.” Sommige ambtenaren worden daarnaast tijdelijk bij Shell gedetacheerd. “Het omgekeerde geldt voor Shell-medewerkers,” benadrukt Roger. “Dat roept vragen op: heeft Shellmedewerkers die actief zijn bij bepaalde overheidscases? En is dit structureel?” Tot nu toe heeft het onderzoeksteam zeventien Wob-verzoeken ingediend. Bij elkaar is dat de grootste aanvraag ooit, op een AIVD-onderzoek uit de jaren negentig na. “Het probleem is dat we niet exact weten welke informatie we moeten vragen. Of over wie,” verzucht Roger. “Bij alle Shell-afdelingen gaat het om wel 1200 mensen.”

Momenteel zijn Bas en Roger nog hevig verwikkeld in de strijd om informatie. Shell heeft inmiddels advocaten ingehuurd. Op de website onderaan dit artikel kun je de ontwikkelingen live volgen. Het kan nog wel een paar jaar duren voordat alles op tafel ligt.

Voor wie zich nog weinig kan voorstellen bij de uitdagingen van een Wob-procedure, geeft Roger nog een laatste voorbeeld.  Na een initieel verzoek tot informatie bij Buitenlandse Zaken kreeg het onderzoeksteam het volgende antwoord: “Jullie vragen alle documenten inzake Shell op? Eigenlijk vragen jullie dan dus alle documenten op, want we hebben er geen die niets met Shell te maken hebben.”

Volg hier het dossier van de Shell Papers: https://www.ftm.nl/dossier/shell-papers