Keynote van Fouad Youcefi, onderzoeksjournalist over de Wob in Zweden

Door: Mostafa Alahyarian

Het is een verhaal waar een wobber in Nederland slechts van kan dromen. Keynotespreker Fouad Youcefi, voorzitter van Grävande Journalister – de Zweedse VVOJ – en onderzoeksjournalist bij de Zweedse publieke omroep SVT, grapte eerst nog hoe hij aan de minister-president van Zweden, Stefan Löfven, had geschreven dat hij alle e-mails die hij de afgelopen week had verstuurd en ontvangen – inclusief alle bijlagen – wenste te hebben. Op dat verzoek was binnen 24 uur niet gereageerd, maar met een ander verzoek – een dag eerder gedaan aan de burgemeester van zijn woonplaats Gothenburg – had hij meer succes. Binnen twee uur na zijn verzoek had hij een bestand ontvangen met daarin alle e-mails waarom hij had gevraagd. Met bijlagen en zonder doorhalingen of anderszins onleesbare passages.

Corruption thrives in the shadows,” stelde Fouad, “en daarom is in Zweden alles openbaar voor iedereen. De informatie van de overheid is van iedereen en dus ook inzichtelijk voor iedereen. Het is jouw overheid, het is jouw geld, dus het is niet minder dan logisch dat alles voor jou openbaar is.”

Op papier en in theorie zeker, maar Fouad laat zien dat dat ook in de praktijk wordt nageleefd. Hij toont een lijst met wat je allemaal in Zweden als informatie mag opvragen.

Van schoolrapporten tot belastinginformatie, van telefoonlijsten tot studentenleningen; alles is openbaar. Tot aan kindertekeningen toe – als die zijn gemaakt binnen overheidscrèches. Voor het Nederlandse en Vlaamse publiek, bepaald niet verwend op het gebied van openbaarheid van overheidsinformatie, toch een moment van bezinning. Het was een vreemde gewaarwording; onderzoekjournalisten die gingen afdingen tot hoever de openbaarheid eigenlijk mag gaan. Die vraag bleef tot het einde van de conferentie hangen.

Hoelang mag de overheid de tijd nemen om een Wob-vraag te beantwoorden? In Nederland heeft de overheid acht weken de tijd om te beslissen op een Wob-verzoek, in Zweden moet ze dezelfde dag nog reageren. Daarnaast is er een goede klokkenluidersregeling, die ook de journalist verplicht om zijn bronnen te beschermen. Doe je dat niet, dan riskeer je een gevangenisstraf.

Dat de verplichte snelheid in het vrijgeven van informatie in de praktijk ook wordt nageleefd, geeft aan hoe goed het in Zweden is geregeld. Een collega van Fouad, die om alle vluchtinformatie van Zweedse overheidsambtenaren naar New York had gevraagd, stapte naar de ombudsman toen hij deze informatie niet op tijd kreeg. Na bezwaar en beroep volgde een uitspraak dat de overheid inderdaad in gebreke was gebleven en kreeg hij alsnog zijn overzicht. Totale procesduur: tien dagen! Hoe is dat in hemelsnaam mogelijk, vraagt u zich af? Fouad: “Het staat al eeuwen in onze grondwet. Ons hele systeem is ingericht op maximale openbaarheid, daardoor kan de overheid zo snel aan deze verzoeken voldoen.”

Fouad eindigde met een advies. Om te voorkomen dat wij van Wob naar Woo naar ‘WTF’ gaan, moeten we meer gaan lobbyen bij de politici. Ga praten, bel ze op, laat ze weten hoe het in Zweden gaat en dat het dus slechts een kwestie is van organiseren: openbaarheid is heel goed mogelijk. Dat moeten politici mogelijk maken, dus ga lobbyen! Benader ze individueel, val ze lastig, laat ze niet wegkomen, want: “De Wob kan en moet beter, strijd daarvoor. You should be furious, I would be!”